مقدمه
در عصر رسانه و شبکههای اجتماعی، اخبار ناگوار با سرعتی بیسابقه منتشر میشوند. جنگها، حوادث خشونتآمیز، بلایای طبیعی و اخبار تلخ اجتماعی، نهتنها بزرگسالان بلکه کودکان را نیز در معرض فشار روانی قرار میدهند. کودکان برخلاف بزرگسالان، هنوز مهارتهای لازم برای تحلیل و هضم اخبار منفی را ندارند و مواجهه زودهنگام یا مکرر با این اخبار میتواند پیامدهای جدی برای سلامت روان و احساس امنیت آنها داشته باشد.
پرسش مهم بسیاری از والدین این است:
چطور کودکان را از اخبار ناگوار دور کنیم، بدون اینکه آنها را از واقعیتهای دنیا کاملاً بیخبر نگه داریم؟
این مقاله با رویکردی علمی و کاربردی، به این پرسش پاسخ میدهد.
چرا اخبار ناگوار برای کودکان خطرناکتر است؟
ذهن کودک در حال رشد است و ویژگیهایی دارد که او را در برابر اخبار بد آسیبپذیرتر میکند:
– درک محدود از مفهوم زمان و احتمال
– ناتوانی در تفکیک «دور» و «نزدیک»
تخیل فعال و گاهی اغراقآمیز
– وابستگی شدید به حس امنیت
طبق گزارش American Psychological Association (APA)، کودکان پس از مواجهه با اخبار خشونتآمیز، بیشتر دچار اضطراب، اختلال خواب و ترسهای پایدار میشوند.
پیامدهای مواجهه کودکان با اخبار ناگوار
اگر کودکان بدون آمادگی و حمایت در معرض اخبار منفی قرار بگیرند، ممکن است با پیامدهای زیر روبهرو شوند:
– اضطراب و نگرانی مداوم
– کابوسهای شبانه
– ترس از جدایی از والدین
– پرخاشگری یا انزوا
– افت تمرکز و عملکرد تحصیلی
– احساس ناامنی نسبت به آینده
این نشانهها گاهی تدریجی و پنهان هستند و والدین ممکن است دیر متوجه علت آن شوند.
آیا باید کودکان را کاملاً از اخبار دور نگه داشت؟
پاسخ کوتاه: خیر، اما باید هوشمندانه عمل کرد.
پنهانکاری مطلق:
– کنجکاوی کودک را افزایش میدهد.
– باعث دریافت اطلاعات نادرست از منابع نامطمئن میشود.
هدف اصلی این است که:
میزان، نوع و شیوه دسترسی کودک به اخبار کنترل شود
اطلاعات متناسب با سن و توان روانی کودک ارائه گردد
مهمترین اصول دورنگهداشتن کودکان از اخبار ناگوار
۱. مدیریت محیط رسانهای خانه
اولین و مؤثرترین قدم، کنترل فضای رسانهای است:
اخبار تلویزیون را در حضور کودک تماشا نکنید.
از پخش اخبار رادیویی هنگام رانندگی با کودک پرهیز کنید.
اعلانهای خبری گوشی را غیرفعال کنید.
کودکان حتی زمانی که «مشغول بازی» هستند، به صحبتها و تصاویر توجه میکنند.
۲. محدودکردن دسترسی به شبکههای اجتماعی
شبکههای اجتماعی مملو از:
تصاویر خشن
ویدیوهای شوکآور
تیترهای اغراقآمیز
اقدامات ضروری:
استفاده از کنترل والدین (Parental Control)
محدودکردن زمان استفاده از موبایل و تبلت
انتخاب محتوای مناسب سن کودک
۳. کنترل گفتوگوی بزرگسالان در حضور کودک
بسیاری از کودکان اخبار ناگوار را نه از رسانه، بلکه از صحبت بزرگترها میشنوند.
گفتوگوهای پراضطراب، پیشبینیهای منفی و شایعات میتواند کودک را بهشدت نگران کند.
اگر کودک خبر بدی شنید، چه واکنشی نشان دهیم؟
✔ آرام بمانید.
واکنش هیجانی شما، پیام ناامنی به کودک میدهد.
✔ از کودک بپرسید چه چیزی شنیده است؟
گاهی برداشت کودک با واقعیت کاملاً متفاوت است.
✔ اطلاعات را ساده و محدود و متناسب با سن کودک ارائه دهید.
از جزئیات خشونتآمیز پرهیز کنید.
✔ احساسات کودک را تأیید کنید.
جملاتی مثل:
«طبیعیه که بترسی»
به کودک احساس درکشدن میدهد.
چطور جایگزین سالم برای اخبار ناگوار ایجاد کنیم؟
دور کردن کودک از اخبار منفی فقط «حذف» نیست؛ بلکه باید جایگزین مناسب داشت.
🟢 تقویت فعالیتهای مثبت
بازیهای خلاقانه
کتابخوانی
نقاشی و موسیقی
🟢 حفظ روتین روزانه
ثبات در برنامه خواب، غذا و بازی، حس امنیت ایجاد میکند.
🟢 گفتوگو درباره احساسات
به کودک یاد بدهید احساساتش را بیان کند، نه سرکوب.
نقش سن کودک در میزان دوری از اخبار
کودکان زیر ۶ سال
بهتر است کاملاً از اخبار ناگوار دور باشند
توضیحات باید بسیار ساده و اطمینانبخش باشد
کودکان ۷ تا ۱۲ سال
ممکن است سؤال بپرسند.
پاسخها کوتاه، واقعی و بدون جزئیات خشن باشد.
نوجوانان
نیاز به گفتوگوی باز و تحلیلی دارند
آموزش تفکر سنجشگرایانه اهمیت زیادی دارد.
اشتباهات رایج والدین در مواجهه با اخبار بد:
– نادیدهگرفتن ترس کودک
– گفتن «اتفاقی نیست»
– دادن اطلاعات بیش از حد
– انتقال اضطراب شخصی به کودک
– استفاده از اخبار بهعنوان ابزار تربیتی
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟
اگر کودک:
– بیش از دو هفته مضطرب است
– دچار اختلال خواب شدید شده
– رفتارهای پسرفت رشدی نشان میدهد.
– از مرگ یا خطر دائمی صحبت میکند
مراجعه به روانشناس کودک ضروری است.
جمعبندی
دورنگهداشتن کودکان از اخبار ناگوار، به معنای بیخبر نگهداشتن آنها از دنیا نیست؛ بلکه به معنای محافظت هوشمندانه از روان کودک است. والدینی که آگاهانه محیط رسانهای را مدیریت میکنند، احساسات کودک را جدی میگیرند و الگوی آرامش هستند، نقش بزرگی در شکلگیری امنیت روانی فرزند خود دارند.
منابع معتبر (ترجمه و بازنویسی):
American Psychological Association (APA – Talking to Children About Disturbing News
UNICEF – How to Protect Children from Distressing News
World Health Organization (WHO) – Child Mental Health
Mayo Clinic – Children, Stress and Anxiety
بدون دیدگاه